दुग्ध कृषकको पीडा : ‘लकडाउन’ले चितवनमा मात्रै दैनिक डेढ करोडको दुध खेर जाँदै

चितवन । कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) को सम्भावित जोखिम रोकथाम र नियन्त्रण गर्न देशव्यापि ‘लकडाउन’ गरिएपछि कृषकहरुले उत्पादन गरेको दुध विक्रि गर्न समस्या भएको छ । एकातर्फ उत्पादित दुध खेर जान थालेपछि कृषकहरु मारमा परेका छन् भने अर्कोतर्फ उपभोक्ताले दुध उपभोग गर्न पाएका छैनन् ।

चितवन जिल्लामा दैनिक तीन लाख लिटर दुध उत्पादन हुँदै आएको छ । कृषकका अनुसार फ्याट र ल्याक्टो नापेर गाईको दुधको प्रति लिटर ४५ देखि ५५ रुपैयाँसम्म र भैंसीको दुधको प्रति लिटर ५५ देखि ६५ रुपैयाँसम्म कृषकले पाउने गर्दछन् । चितवनमा गाईको दुध धेरै उत्पादन हुने गर्दछ । औषतमा कम्तीमा प्रति लिटर ५० रुपैयाँको दरले पनि तीन लाख लिटर दुधको डेढ करोड रुपैयाँ पर्दछ ।

चितवनमा उत्पादन भएको दुधको ४५ प्रतिशत खपत स्थानीय बजारमै हुने भएपनि बांँकी दुध काठमाडौं जाने गरेको छ । सरकारले दुग्धजन्य पदार्थ ओसारपोसार गर्ने सवारी साधनलाई छुट दिएपनि व्यवस्थापन गर्न नसक्दा समस्या उत्पन्न भएको हो । किसानले दुध उत्पादन गरेपनि अधिकांश डेरी र अन्य पसल बन्द हुंँदा वितरणमा समस्या परेको किसानको भनाइ छ ।

व्यावसायिक पशुपालक दुग्ध उत्पादक कृषक समाजका केन्द्रीय अध्यक्ष आनन्द न्यूरेले दुग्ध सङ्कलन केन्द्रले दुध नै नलिँदा समस्या परेको बताउनुभयो । “दुधको उत्पादन छ तर सङ्कलन केन्द्रले दुध नै लिन मान्दैनन्” उहाँले भन्नुभयो । उहाँका अनुसार दुग्ध विकास संस्थान (डीडीसी)को सङ्कलन केन्द्रले नै दुध नलिएका कारण समस्या भएको हो । चोकर, दाना पनि पाउन छाडिएपछि चौपायलाई समेत बचाउन गाह्रो परिरहेको अध्यक्ष न्यूरेले बताउनुभयो ।

काठमाडौंबाट दुध बोक्ने ट्यांकर नआएको र स्थानीय दुग्ध उद्योगहरु पनि बन्द भएका कारण थप चिन्तामा रहेको किसानको गुनासो छ । चितवन जिल्ला दुग्ध उत्पादक सहकारी सङ्घका सचिव किशोर बगाले दुध सङ्कलन र वितरणलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने थप चिन्ताको विषय रहेको बताउनुहुन्छ । “उपभोक्ता घरबाहिर निस्कदैनन् । सरकारले यसको सही व्यवस्थापन गर्न सकेको छैन” उहाँले भन्नुभयो ।

आफूले बारम्बार काठमाडौंका नीजि डेरीलाई दुध लिन आग्रह गरेपनि दुध लिन नआएको उहाँको भनाई छ । दुधको माग भएपनि आफूले डेरी पसल खोल्न सक्ने अवस्थामा नरहेको साना डेरीका सञ्चालकहरु बताउँछन् । मांँ शक्ति डेरीका सञ्चालक लोकनाथ सापकोटा डेरी खोलेपनि पसलमा मानिसको भीड हुने हुँदा आफैलाई डर हुने गरेकोले खोल्न नसकेको बताउनुहुन्छ ।

गंगानगर दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्था पनि आजबाट बन्द भएको व्यवस्थापक रामप्रसाद सापकोटाले जानकारी दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो “खोलेर मात्र के गर्नु दुध बिक्रीनै हुँदैन ।” उक्त सहकारीमा दैनिक पाँच हजार लिटर दुध बिक्री हुँदै आएको थियो । किसानबाट सङ्कलन गरे पनि दुध बिक्री नभएपछि सङ्कलन गर्न छाडिएको हो ।

चितवनमा झण्डै पाँच सय व्यावसायिक दुग्ध उत्पादक फार्म रहेका छन् । भिजन डेरी उद्योग प्रा.लि.भरतपुरका प्रबन्ध निर्देशक सुजन अधिकारी दैनिक चार हजार पाँच सय लिटर दुध बिक्रि हुने गरेकोमा आज दुई सय लिटर मात्र बेच्न सकेको बताउनुहुन्छ । सहकारीबाट ल्याउनेदेखि उपभोक्तासम्म पुर्याउन समस्या नै समस्या भएकाले काम गर्न नसकेको उहाँको भनाई छ ।

भरतपुर महानगरपालिका वडा नम्बर १ ठिमुरामा रहेको चितवन मिल्कमा नीजि डेरीहरुले सङ्कलन गरेको दुध प्रशोधन गरि पाउडर बनाउँदै आएको भए पनि बुधबारदेखि उद्योग बन्द भएको छ । उद्योगमा प्रयोग हुने रसायनको अभाव र मजदुर तथा कर्मचारी सहज आवागमन गर्न नपाएपछि उद्योग बन्द भएको जनाईएको छ ।